AI-chatbot: een label maakt een antwoord niet waar

Sinds zondag 2 augustus gelden in de hele Europese Unie nieuwe transparantieregels voor AI. Wie met een chatbot praat, moet dat kunnen weten, tenzij het overduidelijk is. Beelden, video's en geluid die met AI zijn gemaakt om echt te lijken, moeten in principe herkenbaar zijn als AI-materiaal. Een deel van de wet gold al langer: sinds februari 2025 mag een school geen AI gebruiken die de emoties van leerlingen afleest, behalve om medische of veiligheidsredenen.

Een label zegt wie er praat, niet wat waar is

Transparantie is nuttig: je weet waar je mee te maken hebt. Maar een chatbot die netjes zegt dat hij AI is, kan nog steeds stellig een fout jaartal, een verzonnen bron of een verkeerde formule geven. Het label beschermt je tegen misleiding over wie er praat, niet tegen fouten in wat er gezegd wordt. Dat laatste blijft jouw werk, zeker als je een chatbot gebruikt voor huiswerk of een werkstuk.

Controleer zoals een factchecker

• Vraag bij elk belangrijk feit: waar komt dit vandaan? Geen bron is een waarschuwing.
• Zoek het na in je lesboek of in een andere betrouwbare bron, niet in dezelfde chatbot.
• Wees extra kritisch bij jaartallen, citaten, getallen en formules. Daar gaan taalmodellen vaak de mist in.
• Laat de chatbot je overhoren in plaats van antwoorden te geven. Dan toets je jezelf in plaats van hem.

Doe wat factcheckers doen: blijf niet in één bron hangen, maar kijk snel wat andere bronnen over een bewering zeggen. Eén controle in je boek voorkomt dat een foute uitleg in je samenvatting belandt en daarna in je toets.

Wat de labelplicht betekent voor je werkstuk

De labelplicht voor nepbeelden helpt ook bij bronnenonderzoek. Zie je een foto of filmpje dat te mooi lijkt om waar te zijn, kijk dan of het als AI is gemarkeerd en zoek de oorspronkelijke bron op. Een label kan ontbreken, bijvoorbeeld bij beelden die vaak zijn doorgestuurd. Gebruik in een werkstuk daarom nooit een beeld waarvan je de herkomst niet kunt nagaan.

Een chatbot is geen vriend

Sommige apps presenteren AI als maatje dat altijd tijd heeft en het altijd met je eens is. Wees op je hoede bij apps waarin AI zich als vriend voordoet. Een chatbot die je steeds gelijk geeft, voelt prettig, maar leren vraagt om tegenspraak: iemand die zegt waar je fout zit. Gebruik AI als oefenpartner die je vragen stelt, niet als vriend die je antwoorden bevestigt.

Deel ten slotte nooit persoonsgegevens, cijfers of foto's van anderen in een chatbot. Wat je daar invoert, heb je niet meer in de hand.