Begrijpend lezen: elk examen is een leesexamen

Woensdag stuurde staatssecretaris Tielen de Tweede Kamer haar Versterkingsagenda Taal en andere Basisvaardigheden. Lezen en taal staan daarin met stip bovenaan. De aanleiding is bekend: volgens PISA loopt ongeveer één op de drie Nederlandse vijftienjarigen het risico om met een te laag leesniveau van school te gaan. Dat klinkt als een probleem voor het vak Nederlands. Het is een probleem voor elk examen dat je maakt.

Natuurkunde is ook een leesvak

Wie dit voorjaar de examenklachten volgde, hoorde steeds hetzelfde: te lang, te veel tekst, onduidelijke vragen. Bij natuurkunde, economie en geschiedenis zit het probleem vaak niet in de kennis, maar in de tekst eromheen. Een opgave begint met een context van een halve pagina, daarna volgt een bron en pas dan de vraag. Wie daar slordig leest, rekent netjes het verkeerde uit. Lange contextvragen zijn geen ongelukje in het examen. Ze horen erbij, en daar kun je voor trainen.

Lees een examenvraag in vaste stappen

• Lees eerst de vraag zelf en pas daarna de context. Dan weet je waar je naar zoekt.
• Omcirkel het werkwoord. Noem, leg uit, bereken, toon aan, vergelijk: elk werkwoord vraagt iets anders.
• Schrijf in de kantlijn wat gegeven is en wat gevraagd wordt, met de eenheden erbij.
• Controleer aan het eind of je antwoord echt de vraag beantwoordt, en niet alleen klopt.

Die stappen voelen in het begin traag. Na een paar oude examens gaan ze vanzelf, en je verliest minder punten aan slordig lezen. Oefen ze bij elk oud examen dat je maakt, ook bij vakken waar je geen leesopdracht verwacht.

Train je leesconditie, niet alleen je techniek

Een truc helpt bij één vraag. Voor een examen van drie uur heb je conditie nodig: lang geconcentreerd kunnen lezen zonder af te haken. De Onderwijsinspectie meldde dit voorjaar in De Staat van het Onderwijs dat leesvaardigheid en woordenschat in de onderbouw nog steeds lager liggen dan vóór corona. Die achterstand haal je niet in met korte filmpjes en losse berichten.

• Lees elke dag twintig minuten een lange tekst: een boek, een achtergrondartikel of een hoofdstuk uit je lesboek.
• Lees moeilijke teksten op papier. Onderzoek laat zien dat mensen informatieve teksten op papier gemiddeld beter begrijpen dan op een scherm, zeker onder tijdsdruk.
• Vat na elke alinea in één zin samen wat er stond, zonder terug te kijken.
• Zoek woorden op die je niet kent en gebruik ze in een eigen zin.

Het kabinet wil de plannen in het najaar verder uitwerken. Daar hoef je niet op te wachten. Lezen neem je mee naar elk examen dat je maakt, en je kunt er vandaag mee beginnen.